Boeren verdwalen in provinciaal woud van grondwaterregels

Regels bescherming drinkwater: versnipperd

Voor het grootste deel van de regels voor grondwaterbeschermingsgebieden zijn de provincies verantwoordelijk. Maar de provinciale bepalingen zijn zeer specifiek en juridisch ingewikkeld. De onderzoekers stuitten op een wirwar aan provinciale voorschriften die nauwelijks iemand volledig begrijpt. “We zagen niet aankomen dat de regels zo versnipperd en onduidelijk waren,” luidt een van de meest veelzeggende conclusies. Zelfs ambtenaren blijken moeite te hebben om de regels te doorgronden. Boeren raken verstrikt in een provinciaal regelwoud dat nauwelijks iemand kan uitleggen, laat staan naleven.

De onderzoekers vragen zich hardop af of er überhaupt iemand is die het volledige stelsel begrijpt, met alle gevolgen voor naleving en handhaving.

Verschil in regels

Naast regels voor bemesting en gewasbescherming gelden in sommige provincies ook verboden op specifieke activiteiten, zoals het kweken van waterplanten of champignons. Ook wateronttrekking kan aan banden zijn gelegd. Opvallend is dat veel van deze regels nauwelijks relevant blijken voor de dagelijkse praktijk of alleen van toepassing zijn op situaties die zelden voorkomen dan wel verouderd zijn. Zoals bijvoorbeeld voor Friesland: ‘Glastuinbouw: telen van gewassen in de open lucht’ verboden. Hoe je dat doet is een raadsel.

Verder zagen de onderzoekers grote verschillen in aanpak tussen de provincies. Sommige provincies streven naar minimalisatie van bestrijdingsmiddelen, anderen hanteren nauwelijks aanvullende regels. Deze variatie maakt het voor omgevingsdiensten lastig om te weten waar ze aan toe zijn als ze in diverse provincies werkzaam zijn.

Boeren betalen de prijs

Het oerwoud aan regels en het verschil in behandeling van de regels leidt voor boeren soms tot ongelijke behandeling t.o.v. concullega’s. Een voorbeeld ter illustratie: Derogatie was een Europese vrijstelling, waarmee Nederland jarenlang meer dierlijke mest per hectare mocht gebruiken dan de standaardnorm van 170 kilogram stikstof uit de Nitraatrichtlijn. Dankzij het vele grasland mocht hier tot 250–280 kilogram worden geplaatst. In grondwaterbeschermingsgebieden werd deze vrijstelling echter al in 2023 beëindigd. Daardoor moesten melkveehouders direct terug naar de basisnorm van 170 kilogram, dat leidde tot forse meerkosten. Ondanks een gedeeltelijke compensatieregeling kunnen de netto kosten oplopen tot €27.000 per bedrijf[3].

Stoppen of aanpassen

Uit interviews met een aantal boeren blijkt dat de impact van de regels verder gaat dan kosten alleen. Sommige veehouders stopten met het houden van jongvee, anderen teelden geen uien meer vanwege beperkingen rond gewasbescherming. De onzekerheid over toekomstige waterwinpunten en veranderende grenzen van beschermingsgebieden voedt de zorgen.

Aanbeveling

De aanbeveling uit het onderzoek luidt: zorg ten minste voor transparantie en harmoniseer als het even kan de regels. Zeker met grondwater is dat hard nodig, omdat het al ingewikkeld genoeg is wie van welk weter is: provincie, gemeente of waterschap.

Literatuur