Revitalisering baatbelasting als modernisering van het grondbeleid

Knelpunten

Het rapport geeft o.a. aan dat er twee grote knelpunten zijn. Het gaat om de afbakening van het begrip ‘voorzieningen’ en om de wijze waarop de baat voor individuele onroerende zaken moet worden vastgesteld. Deze twee zaken worden aangemerkt als de achilleshiel van de baatbelasting, omdat zij betrekking hebben op de kern van de baatbelasting.

Indien er duidelijke, objectief toetsbare en begrijpelijke criteria zouden gelden voor de eisen die gesteld worden aan voorzieningen en aan de wijze waarop baat moet worden bepaald, dan zal dit er bijvoorbeeld toe leiden dat de knelpunten die betrekking hebben op eisen als heffingsmaatstaf, het werkingsgebied, en de afstemming met de kostenverhaalsregeling van afdeling 13.6 Ow, zullen verdwijnen dan wel in omvang zullen afnemen.

Dit geldt eveneens voor procedurele eisen. Procedures ontstaan vaak omdat onduidelijk is wat exact onder voorzieningen wordt verstaan en in welke mate sprake is van baat.

Oplossingsrichtingen

Er worden in het rapport twee hoofdrichtingen gegeven qua oplossing. De eerste is vooral gericht op verduidelijking van de criteria om belasting te heffen. Hierbij worden o.a. punten genoemd zoals het appellabel maken van de verordening. Hiermee wordt de kans verkleint dat als iemand opkomt tegen de aanslag en de verordening in het bijzonder, hij gelijk krijgt bij de rechter, omdat dit al eerder had gekund. In dit geval is een aanvulling op de Gemeentewet nodig, waar de baatbelasting is geregeld.

De andere oplossing breng de baatbelasting onder bij het kostenverhaal. Dat heeft echter ook flink wat complicaties:

• De eerste vereiste, voor een in de Ow op te nemen geldschuldregeling, is dat er een omgevingsrechtgerelateerde activiteit is die de verschuldigdheid van kostenverhaal creëert. Deze activiteitvereiste ontbreekt.
• De tweede vereiste is dat de kostenverhaalsregeling kan worden opgenomen in een voor beroep vatbaar planologisch besluit. Denk bijv. aan het omgevingsplan. Omdat een activiteit ontbreekt en het bestaand gebruik van veelal bestaande bebouwing wordt voortgezet, zal er in beginsel geen sprake zijn van aanleiding voor wijziging van het omgevingsplan, zodat een basis ontbreekt voor het verankeren van de kostenverhaalsregeling in een omgevingsplan. 

Vervolgonderzoek

Aanpassen van de Gemeentewet of de Omgevingswet zijn volgens het vervolgonderzoek van Deloitte beiden juridisch mogelijk, maar handhaving en herziening binnen de Gemeentewet ligt het meest voor de hand. Doorslaggevend is dat de gewenste revitalisering vooral inhoudelijke aanscherping van de bestaande regeling vergt en niet een nieuwe wettelijke regime in een ander wettelijk kader. De kernproblemen liggen immers niet in de plaats van de regeling, maar in het ontbreken van concrete definities, beoordelingscriteria, kostensoorten, heffingsgrondslagen en procedurele waarborgen. Deze kunnen binnen de Gemeentewet worden opgelost door herziening van artikel 222, aangevuld met delegatiegrondslagen en nadere uitvoeringsregels. Hiernaast zal het versterken en appellabel maken van het bekostigingsbesluit er aan bijdragen dat gemeentes de mogelijkheid hebben om eventuele in rechte vastgestelde fouten bij deze materiële punten te kunnen herstellen. Door dit aan de voorkant van het proces te plaatsen zal de tweejaarstermijn (de termijn waarbinnen de verordening na het gereedkomen van de voorzieningen moet zijn vastgesteld) in voorkomende gevallen nog niet zijn verlopen. Handhaving binnen de Gemeentewet biedt bovendien continuïteit met de fiscale systematiek, wat van belang is voor de heffing, de invordering en de rechtsbescherming.