Natuurherstelverordening: financieel mogelijk toch sneller in te voeren

Het Ontwerp‑Natuurplan: fundament voor de Nederlandse aanpak

De NHV maakt bestaande Europese regels concreter en urgenter. Voor het eerst zijn er harde doelen: richting 2050 moet op 90 procent van de natuur die in slechte staat verkeert herstel zijn ingezet. Het komende jaar staat in het teken van uitwerking, inspraak en beoordeling door de Europese Commissie. De uitdaging is groot: “Om op 1 september 2027 daadwerkelijk een (financieel gedekt) plan te hebben, is nog een grote uitdaging.”[2] De Europese Natuurherstelverordening (NHV) werkt inmiddels stevig door in de Nederlandse praktijk. Zowel bouwers en gemeenten bereiden zich voor op nieuwe verplichtingen, terwijl veel onderdelen van de uitvoering nog in ontwikkeling zijn. 

Bouw- en gebiedsontwikkeling: zorgen over onduidelijkheid

De bouwsector reageert kritisch op de aangekondigde wijzigingen van de Omgevingswet. De kern van de zorg: het kabinet wil nu de Omgevingswet wijzigen terwijl nog niet duidelijk is welke wijzigingen er nodig zijn. Want het nationale uitvoeringskader staat nog niet vast. Zoals in de consultatie wordt benadrukt: ‘Op dit moment is nog niet duidelijk voor welke gebieden en activiteiten aanvullende regels nodig zullen zijn.’[3]  Daarnaast zullen de nu voorliggende afspraken een adaptief karakter hebben, uiterlijk gelden tot 1 september 2027 en geheel of gedeeltelijk worden vervangen door nieuwe interbestuurlijk afspraken wanneer het definitieve natuurplan klaar is.[4]  Daarom geeft de bouwsector de waarschuwing af dat met dit kapstokartikel een blanco cheque met negatief saldo wordt uitgeschreven’.[5]

Verplichte financiële bijdragen

De huidige Omgevinswet geeft echter ook al mogelijkheden om op het komende Natuurplan te anticiperen. In artikel 13.23 en 13.24 is opgenomen dat een gemeente een verplicht financiële bijdrage kan opleggen. In artikel 8.21 van het Omgevingsbesluit is dat in artikel 8.21 onder b verder uitgewerkt voor natuurherstel. Er staat in 8.21:

Als categorieën ontwikkelingen ter verbetering van de kwaliteit van de fysieke leefomgeving waarvoor, als wordt voldaan aan de criteria van artikel 13.23, eerste lid, onder a (red functionele samenhang) en b (red geen andere dekking), van de wet, in een omgevingsplan kan worden bepaald dat een financiële bijdrage wordt verhaald op degene die een activiteit als bedoeld in artikel 13.11 van de wet verricht, worden aangewezen:

     b)  aanleg of wijziging van gebieden als bedoeld in artikel 2.44 van de wet (red. natuurgebieden) of gebieden die in het omgevingsplan ter bescherming van de natuur zijn aangewezen en herstel, op basis van een omgevingsvisie of programma, van dier- en plantensoorten die van nature in Nederland in het wild voorkomen door middel van het treffen van maatregelen in de fysieke leefomgeving, waaronder in ieder geval worden begrepen maatregelen in de fysieke leefomgeving:

1°.ter vermindering van de stikstofdepositie; of

2°.ter bescherming en verbetering van de chemische en ecologische kwaliteit van watersystemen;

Hierbij past nog wel een kanttekening. Als er sprake is van een onrendabele grondexploitie dan kan de verplichting vervallen. Er resten dan slechts subsidies om de kosten te dekken.

Conclusie

De Europese Natuurherstelverordening zet een brede beweging in gang: van bouwsector tot gemeenten en van stedelijk groen tot grote wateren. Verplichting tot uitvoering is er pas als de financiën zijn geregeld. Het wettelijk kader onder de Omgevingswet heeft echter nu al een instrument -de verplichte financiële bijdrage- om nieuwe ontwikkelingen in een flink aantal gevallen bij te laten dragen.

Literatuur:

[1] Verordening (EU) 2024/1991 van het Europees Parlement en de Raad van 24 juni 2024 inzake natuurherstel en tot wijziging van Verordening (EU) 2022/869 (Voor de EER relevante tekst)

[2] https://www.pagw.nl/actueel/nieuws/2026/04/28/het-natuurplan-het-fundament-voor-nederland

[3] https://www.cobouw.nl/338627/bouwers-en-ontwikkelaars-huiverig-voor-nieuwe-natuurherstelwet-er-is-nog-teveel-onduidelijk

[4] https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stcrt-2026-26896.html

[5] https://www.cobouw.nl/338627/bouwers-en-ontwikkelaars-huiverig-voor-nieuwe-natuurherstelwet-er-is-nog-teveel-onduidelijk