Reiswijzer Gebiedsontwikkeling: slim langs de minimale duurzaamheidsnormen

Selectiefase: duurzame geschiktheid begint bij basis

De selectiefase draait om het vinden van partijen die de opgave aankunnen én begrijpen. De Reiswijzer benadrukt dat deze fase niet het moment is om al naar het ‘beste plan’ te zoeken, maar om een pool van geschikte partijen te vormen. Daarbij wordt steeds vaker gekeken naar duurzame competenties.[1]

Zo wordt in hoofdstuk 8 (paragraaf 8.3) benoemd dat visies en teamsamenstelling inzicht moeten geven in het begrip van de opgave, waaronder duurzaamheid: ‘De visie kan ingaan op uitvoerbaarheid, samenwerking of juist de beoogde ruimtelijke kwaliteit.’[2] 

Ook integriteitstoetsing (Bibob) en technische bekwaamheid spelen een rol, maar duurzaamheid wordt steeds vaker een onderscheidend criterium. De Reiswijzer verwijst hierbij naar een voorbeeld van complexe binnenstedelijke transformatie, zoals het EKP-terrein in ’s‑Hertogenbosch.[3]

Bron: https://delva.la/projecten/ekp-den-bosch/

Dialoogfase: duurzaamheid verdiepen en haalbaar maken

De dialoogfase biedt ruimte om duurzame ambities te toetsen, te verdiepen en waar nodig bij te sturen. De Reiswijzer noemt expliciet dat dialogen kunnen worden ingezet om inzicht te krijgen in ‘inhoudelijke complexiteit, bijvoorbeeld op het vlak van duurzaamheid, innovatie of risicoprofielen’.[4]

Deze fase is cruciaal om te voorkomen dat duurzaamheidskaders onhaalbaar blijken. Door proefinzendingen en thematische gesprekken kunnen partijen gezamenlijk bepalen welke duurzame maatregelen realistisch zijn binnen de ruimtelijke, financiële en technische context.[5] De casus Texel laat zien dat te strakke kaders, in dit geval rond conceptwoningen, kunnen knellen, en dat dialoog nodig is om tot een haalbare, duurzame uitvraag te komen.[6]

Gunningsfase: duurzaamheidscriteria doorslaggevender

In de gunningsfase wordt duurzaamheid steeds vaker bepalend voor de uiteindelijke keuze. De Reiswijzer stelt: ‘Duurzaamheid krijgt een steeds prominentere rol in selectieprocedures, waardoor het duurzaamste plan steeds vaker de winnaar is.’[7]

Er zijn volgens de Reiswijzer twee manieren om duurzaamheid uit te vragen:

1. Kwantitatief, via BENG‑waarden, MPG‑scores of CO₂‑reductie. Dit is helder en objectief, maar mist soms nuance.
2. Kwalitatief, waarbij partijen toelichten hoe zij duurzame doelen willen bereiken. Dit stimuleert innovatie, maar vraagt deskundige beoordeling.

Minder eisen, meer duurzame ambities

Een belangrijke waarschuwing van de Reiswijzer is: te veel eisen kunnen een selectieprocedure laten mislukken. Het advies is daarom om eisen te beperken tot wat écht noodzakelijk is en duurzame ambities vooral als wensen te formuleren. Dat geeft marktpartijen ruimte om slimme, integrale en toekomstbestendige oplossingen aan te dragen.[8] Het kan dan juist er voor zorgen om juist een tandje verder te komen dan de normgetallen.